LABORATOR ANALIZLƏR

Şəkərli Diabet xəstəliyinin diaqnostikasında laborator analizlər

http://www.az.synlab.de/

Şəkərli Diabet xəstəliyinin diaqnostikasını laborator analizlərsiz təsəvvür etmək qeyri mümkündür. Pasiyentlərin vaxtaşırı laboratoriyada müayinədən keçməsi onlara xəstəliyin gedişi, müalicənin dövri vəziyyəti və ümumiyyətlə orqanizmdə gedən maddələr mübadiləsinin durumu haqda ətraflı informasiya verir. Müasir texnologiyalı avadanlıqlarla təhciz olunmuş “Synlab Azərbaycan” laboratoriyalar şəbəkəsində Şəkərli diabetin hərtərəfli laborator müayinəsi təşkil olunmuşdur. Bu müayinələr, əsasən, aşağıdakılardan ibarətdir.

Qlükoza qanda:
Qlükoza karbohidrat mübadiləsinin əsas göstəricisidir. Orqanizmin enerjiyə tələbatı, əsasən, qlükozanın çevrilməsi nəticəsində baş verir. Şəkərli Diabetin diaqnostikasında qanda qlükozanın təyini başlıca etapdır.
Qanda qlükozanın normada səviyyəsi uşaqlarda 14 yaşadək 3.33 – 5.55 mmol/ l, orta yaşlarda 3.89 –5.83 mmol/ l , 60 yaşdan yuxarı insanlarda isə 6.38 mmol/ l qədər arta bilər. Hamiləlik zamanı 3.3—6.6 mmol/ l olur. Güclü stress və emosiya, siqaretçəkmə və qeyri-düzgün qidalanma Şəkərli diabetə gətirib çıxarır. Bəzən qadınlarda hamiləlik zamanı qanda şəkərin səviyyəsi fizioloji artmış olur ki, bu da son nəticədə şəkərli diabetə gətirib çıxara bilər. Buna görə də hamilələrin vaxtaşiri qanda şəkər testinin yoxlanması vacib şərtlərdəndir.

Qanda qlükozanın səviyyəsinin artması (hiperqlikemiya) aşağıdakı xəstəliklər zamanı baş verir;
• Şəkərli diabet
• Endokrin pozğunluq
• Kəskin və xronik pankreatitlər, mukovisidoz
• Mədəaltı vəzin şişi
• Qaraciyər və böyrəklərin xroniki xəstəlikləri
• İnsult
• Miokard İnfarktı
Qanda qlükozanın səviyyəsinin azalaması (hipoqlikemiya) aşağıdakı xəstəliklər zamanı baş verir:
• Mədəaltı vəzin xəstəlikləri (hiperplaziya, adenoma və ya xərçəng)
• Hipotireoz
• Qaraciyər xəstəlikləri (sirroz, hepatit, xərçəng)
• Mədənin və böyrəküstü vəzin xərçəngi
• Alkoqolla zəhərlənmə
• Bəzi dərman preparatlarının artıq dozası

Pasiyentin analizə hazırlığı:
Adətən, şəkər analizini səhər acqarına (qida qəbulundan 8-10 saat sonra) götürmək lazımdır. Psixo-emosional və fiziki yükdən (səhər qimnastikası), dərman preparatlarının qəbulundan (antibiotiklər, sulfanilamid preparatları, diuretiklər) uzaq olunmalıdır.
Qlyukoza sidikdə:
Normada sağlam şəxslərin sidiyində qlükoza olmur. Əgər sidikdə şəkər testi müsbətdirsə (qlükozuriya), pasiyent artıq diabet təhlükəsi altında ciddi yoxlanmağa məcburdur. Bunun üçün pasiyentdən sutkalıq sidiyi düzgün toplamaq və laboratoriyaya çatdırmaq lazım gəlir.
Pasiyentin analizə hazırlığı:
Sidik sutka ərzində iri, təmiz bir şüşə qaba yığılır. Səhər ilkin sidik xaric olunur, qalan gün ərzində ifraz olunan sidik və növbəti günün birinci sidiyi də daxil olmaqla toplanır və laboratoriyaya çatdırılana qədər soyuducuda (+4 - +8) (otaq temperaturunda qlükozanın təbii azalması baş verir) saxlanılır. Toplanmış sutkalıq sidiyin ümumi miqdarı qeyd olunur, qarışdırılr və birdəfəlik steril laborator qabına 10-20 ml. tökülür. Bütün sutkalıq sidiyi laboratoriyaya aparmaq lazım deyil. Analizi “Synlab Azərbaycan” laboratoriyalar şəbəkəsinin baş ofisinə və ya yerlərdə fəaliyyət göstərən məntəqələrinə çatdırmaq lazımdır. Pasiyentin adı, soyadı, təvəllüdü və çəkisi qeyd olunmalıdır.

Qlükozuriya aşağıdakı hallarda rast gəlinir:
• Şəkərli diabet
• Kəskin pankreatit
• Hipertireoidizm
• Böyrək diabeti
• Kuşinq sindromu
• Miokard infarktı
• Yanıqlar
• Böyrəklərin tubulointerstisial zədələnməsi
Qlyukoza tolerantlıq testi:
Əgər hər hansı bir şəxsdə qanda qlükozanın miqdarı 5.7 - 6.9 mmol/l arasında rast gəlinərsə, Şəkərli Diabetin inkişafi üçün risk faktorlarının (çəkinin azalması, hipertoniya, iri çəkili körpənin doğulması, irsiyyətdə şəkərli diabet xəstəsinin olması) meydana gələrsə, hökmən “Synlab Azərbaycan” laboratoriyalar şəbəkəsində Qlyükoza tolerantlıq testini vermək lazımdır. Böyük diaqnostik əhəmiyyətə malik bu analizin köməyi ilə insanlara əvvəlcədən preddiabetik vəziyyətini söyləmək olar.
Müayinə acqarina, sonuncu qida qəbulundan 10 saatdan sonra aparılmalıdır. Venadan qan 3 dəfə götürülür. 1-ci dəfə acqarina, sonra xəstəyə 75 mq şəkər tozunu 200 ml suda həll edib içirdilir və 1 saatdan sonra qan götürülür. Daha sonra 2 saatdan sonra qan götürülüb qlükoza tolerantlıq testini başa vururlar. Alınmış nəticələr aşağıdakı cədvələ uyğun yoxlanılır.

İnsulin:
Mədəaltı vəzin β-hüceyrələri tərəfindən ifraz olunan insulin hormonu orqanizmdə karbohidrat mübadiləsini tənzim edir. Şəkərli diabet xəstəliyində, hipoqlikemik vəziyyətin diaqnostikasında, piylənmədə, mədəaltı vəzin xərçəngində (insulinoma), metobolik sindromda və yumurtalıqların polikistoz sindromunda qanda insulinin miqdarının yoxlanılması vacib şərtdir. Bəzi hallarda isə şəkərli diabetin müalicəsi zamanı qanda insulinin səviyyəsini bilməklə müalicə taktikası dəyişib oral preparatlardan istifadəyə keçə bilər. Müayinə səhər acqarına həyata keçirilir. Bir sıra dərman preparatları (aminturşuları, kalsium qlükonat, peroral kontraseptlər, prednizolon, xinidin, fenobarbital və s.) insulinin diaqnostikasına mənfi təsir göstərir. İnsulin testi “Synlab Azərbaycan” laboratoriyalar şəbəkəsində 1 saat ərzində tam avtomatlaşdırılmış Cobas e 411 (Roche) avadanlığında müayinə olunur.
Qlükozalaşmış hemoqlobin:
Amerika Diabet Assosasiyasının prezidenti doktor Frensis Kaufman I və II tip Şəkərli Diabeti kontrolda saxlamaq üçün Qlükozalaşmış hemoqlobinin əvəzsiz rolu olduğunu qeyd etmişdir. Doktor Devid Qoldşteyn isə Şəkərli Diabetin müalicəsində Qlükozalaşmış hemoqlobinin səviyyəsini yoxlamağının həlledici rola malik olduğunu sübut etmişdir. Qlükozalaşmış hemoqlobin nədir və nəyə görə onu yoxlayırlar?
Eritrositlərin daxilində qlükoza və hemoqlobinin hər zaman qeyri-fermentativ reaksiyası gedir. Bu reaksiya eritrositin bütün həyatı boyu (120 gün) ərzində gedir. Əmələ gələn Qlükozalaşmış hemoqlobinin bir neçə variantı var; HbA1a, HbA1b, HbA1c. Sonuncu forma şəkərli diabetin diaqnostika və müalicəsində əhəmiyyətlidir. Qanda qlükozanın səviyyəsi yoxlandıqda informasiya yalnız həmin günü əhatə edirsə, Qlükozalaşmış hemoqlobin isə orqanizmin tam bir kvartal üzrə diabetik (qanda şəkərin) vəziyyətini xarakterizə edir.
HbA1C qanda miqdarı sutkanın vaxtından, fiziki yüklənmədən, dərman qəbulundan, pasiyentin emosional durumundan qətiyyən asılı deyil. Analiz verilən zaman məsləhət görülür ki, pasiyent yalnız acqarına olsun. Şəkərli diabet, dəmir defisitli anemiyalar, splenoektamiyalar zamani Qlükozalaşmış hemoqlobinin səviyyəsi qalxmış olur. Hipoqlikemiya, Hemolitik anemiya, qanaxmalar zamanı Qlükozalaşmış hemoqlobin aşağı olur. HbA1C testi “Synlab Azərbaycan” laboratoriyalar şəbəkəsində 1 saat ərzində tam avtomatlaşdırılmış Cobas e 411 (Roche) avadanlığında müayinə olunur.
C-peptid (Connecting peptide):
Proinsulin molukunun alfa və betta (beta) zəncirləri arasında yerləşən fraqment peptid-birləşdirici xarakter daşıdığına görə bu zülal belə adlanır ---C-peptid (Connecting peptide). Mədəaltı vəzin ß-hüceyrələri tərəfindən insulinlə birgə hasil olur və bir yerdə qana keçir. C-peptid və insulin qana ekvimolyar şəkildə ifraz olnur. Amma qanda insulinə nisbətən C-peptid daha stabil olduğuna görə Şəkərli diabetin diaqnostikasında mühüm rol oynayır. Bundan başqa I və II tip Şəkərli diabetin differensial diaqnostikasında, sonsuzluq (yumurtalıqların polikistozu), insulinoma, qaraciyər və mədəaltı vəzin bir sıra xronik xəstəliklərində C-peptid əvəzolunmaz testdir. Digər biokimyəvi testlər kimi bu testi də acqarına vermək lazımdır. “Synlab Azərbaycan” laboratoriyalar şəbəkəsində 1 saat ərzində həyata keçirilən C-peptid 1.1-4.4 ng/ml norma sərhədinə malikdir.
Şəkərlə yüklənmə zamanı qanda C-peptidin səviyyəsini təyin etməklə pasiyentin insulindən asılı olub-olmamağı aşağıdakı qrafik təsvirdən də görünür. Bu baxımdan C-peptid testi diabetoloqlar üçün müalicə zamanı terapevtik tədbirlər görülməsində mühüm əhəmiyyətə malikdir.

 

“Synlab laboratoriyaları” Sizə uzun illərin təcrübəsinə və beynəlxalq elmi əməkdaşlığa əsaslanan yüksək dəqiqlikli laboratoriya diaqnostikası təklif edir. http://www.az.synlab.de/