AĞIRLAŞMA
AYAQLARA QULLUQ
ARIQLAMA
ALKOQOL VƏ DİABET

AĞIRLAŞMA

Diabet diğər xəstəlik və vəziyyətə gətirib çıxara bilər, bunlara diabetin ağırlaşmaları deyilir. Ağırlaşma sizin qan damarları, beyin, göz, ürək, böyrək, ayaq (daha dəqiq ayaq pəncəsi) və sinirlərinizi zədələyə bilər.
Ağırlaşmadan ən yaxşı qorunma yolu qanda qlükozanın və arterial təzyiqin normada saxlanmasıdır. Hər iki göstərici nə qədər normaya yaxınlaşsa, bir o qədər ağırlaşma ehtimalı az olar. Bunu “Ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün kompensasiya metodunun effekliyinin təcrübəsi” və “Diabetin sonrakı nəticələrində Britaniya təcrübəsi” təsdiq edir.

AĞIRLAŞMALARIN QAŞISINI ALMAQ MƏQSƏDİ İLƏ DİABETİN KOMPENSASİYA METODUNUN EFFEKTİVLİK TƏCRÜBƏSİ. (DKMET)
Ağırlaşmaların qarşısını almaq məqsədi ilə diabetin kompensasiya metodunun effetlik təcrübəsi (DKMET) – bu, ABŞ-nın Milli Sağlamlıq İnstitutunun təşkilatçılığı ilə 1983-1993-cü illərdə həyata keçirdiyi onillik təcrübədir. Bu göstərdi ki, şəkərin səviyyəsini normaya yaxın saxlaya bilən (bu səviyyə diabetdən əziyyət çəkməyən insanların qanındakı səviyyəsi başa düşülür) 1-ci tip diabet xəstələri qanda səkərin miqdaı yüksək olan şəxslərə nisbətən daha az ağılaşmalara məruz qalırlar. Həkimlər 1-cip diabetdən əziyyət çəkən 1441 pasiyenti öyrənməyə çalışıblar. Bunalrın bir hissəsi diabetə görə standart üsulla müalicə alırdılar. Digərləri isə intensiv müalicə qəbul edirdilər. Standart üsulla müalicə alan şəxslərə gündə 1-2 dəfə insulin yeridilirdi. Yeridilən insulinin dozası və yeridilmə vaxtı gün ərzində dəyişməz saxlanılırdı. Onlar qanda və sidikdə səkəri yoxlayırdılar. Standart müalicə qəbul edən şəxslərdə qanda çəkərin səviyyəsi adətən yüksək olurdu. Əsas odur ki, şəkərin səviyyəsinin qalxması və ya enməsi müşahidə olunmurdu.

İntensiv müalicə qəbul edən şəxslərə gündə 3 və daha çox sayda insulin yeridilir və ya insulin pompalarından istifadə olunurdu (bax. İnsulin pompaları). Bu çəxslər gündə 4 dəfə qandakı şəkərin səviyyəsini yoxlayırdılar. Gündəlik insulinin dozası qanda qlükozanın və onlara təyin edilən qidanın miqdarı və fiziki aktivliyin xarakterinə görə dəyişirdi. İntensiv müalicə qəbul edən şəxslərdə şəkərin qanda səviyyəsi normaya yaxınlaşırdı. Lakin bu çəxslərdə qanda şəkərin kəskin enməsi də müşahidə olunurdu (üç dəfəyə qədər), çəki artımı isə standart müalicə qəbul edənlərə nisbətən daha mühüm idi.

DİABETİN SONRAKI NƏTİCƏLƏRİNİN BRİTANİYA TƏCRÜBƏSİ (DSNBT)
Diabetin sonrakı nəticələrinin Britaniya təcrübəsi – bu günümüzdə 2-ci tip diabetlər üzərində həyata keçirilmiş ən iri və uzunmüddətli təcrübədir. Bu, “Diabet 2-ci tip” diaqnozu təyin edilmiş 5102 xəstə üzərində 10 il ərzində həyata keçirilmiş təcrübədir.
Pasiyentlər təcrübəyə Birləşmiş Krallığın 21 tibb mərkəzində 1977-1991-ci illər müddətində cəlb edilmişdilər. DSNBT təlimatına əsasən xəstələr intensif və ümumi qəbul edilmiş olmaqla iki müalicə qrupuna bölünmüşdülər. Hər iki qrup qanda şəkərin səviyyəsini aşağı salmaq üşün müxtəlif qarışıqlı insulin mülicəsi və diabet əleyhinə tabletlər qəbul edirdilər. İntensiv müalicə qəbul edən qrupda qanda qlükozanın miqdarını ac qarına 108 mg/dl-ə qədər (“sərt kompensasiya”) endirmişdilər. Ümumi qəbul edilmiş müalicə alan qrupda isə acqarına qanda qlükozanın miqdarı 270 mg/dl həddində idi.
Sərt kompensasiya təyin edilən şəxslərdə ürək tutmalarının, diabetik ölümün, göz, böyrək və sinir xəstəlikləri riski azalmışdı. Yüksək təzyiqi olan insanlar isə daha iki qrupa ayrılmışdılar. Hər iki qrup təzyiqi aşağı salan dərmanlarla müalicə qəbul edirdilər. Bir qrupda orta qan təzyiqi 144/82 m.m.c.süt. (“ciddi nəzarət”) həddində təyin edilmişdi. Diğər qrupda isə orta qan təzyiqi 154/87 m.m.c.süt olmuşdur. Arterial təzyiqi ciddi nəzarətə götürülən xəstələrdə insultun inkişafı, diabetik ölüm, ürək çatışmazlığının inkişaf tezliyi, görmənin zəifləməsi və göz, böyrək və sinir sisteminin pozulmaları riski kəskin surətdə azalmışdı.

BU TƏCRÜBƏLƏR SİZƏ NƏ VERƏ BİLƏR
Tibb işçiləri və ya sizi müayinə edən həkimdən bunun sizə əhəmiyyəti barədə soruşa bilərsiniz. Ola bilsin ki, siz də sərt diabet kompensasiyası, qan təziqinə ciddi rejimə və ya digər rejimə keçmək haqda fikirləşirsiniz. Sərt kompensassiya (ciddi rejim) sizin qan təzyiqinizin və qanda qlükozanın səviyyəsinin normallaşmasına xidmət edəcəkdir.
Nəzarətin bir neçə üsulu vardır. Siz və tibb işçisi və ya sizi müayinə edən həkimlə birlikdə uyğun plan tərtib etməlisiniz. Əgər siz ciddi nəzarət metodunu seçmisinizsə, ağırlaşmalar inkar edilmir, sadəcə onlar çox yüngül olacaq və zəif inkişaf edəcəklər. Əgər ağırlaşmalar artıq baş veribsə, ciddi nəzarət rejimində onların qarşısı qismən alınacaq.

AĞIRLAŞMALARLA NECƏ MÜBARİZƏ APARMALI
Ağırlaşmalar haqqında bütün mümkün məlumatları toplayın. Nə qədər çox öyrənsəniz, bir o qədər böyük nəzarət hiss edəcəksiniz. Yaxın və qohumlarınızla tez-tez danışın. Onlara nə baş verdiyini, sizə kömək etmək məqsədi ilə nə edə biləcəklərini soruşun.
Məsləhətxanalara müraciət edin. Əgər sizə yaxın və qohumlarınızla ünsiyyətdə çətinlik varsa, solial işçilər və ya psixoloqlar bu mənada kömək edə bilərlər. Dəsdək qrupuna üzv olun. Eyni ağırlaşmalara sahib digər şəxslər sizə mənəvi dayaq dura bilərlər. Bundan başqa onlar sizə müalicə və ya həkim haqda əvəzsiz məsləhət verə bilərlər. Sizə müayinə edən tibb işçisi və ya Diabetik Assosiasiyasının yerli nümayəndələri dəsdək qrupu tapmaqda kömək eəd bilər. Mütəxəsisin qəbulunda olun. Düşünün, sizin ağırlaşmalarınızla məşğul olan mütəxəsisə müraciət etməyə dəyməzmi? Sizi müalicə edən həkim kimə müraciət etməli olduğunuzu deyə bilər1.
Müalicə haqda sual verməkdən çəkinməyin. Müalicənin hansı növləri vardır ? Bu və ya digər müalicənin hansı mənfi təsirləri vardır? Bu tip xəstələrdən neçəsi sağalmışdır ? Onların sonrakı taleyi necə olub ?
Alternativ fikiri öyrənməyə çalışın. Öz tibbi sığortanızı yoxlayın. Bu alternativ həkim məsləhətinə bəs edərmi ?
Sizin ağırlaşmalarınızla məşgul olan təşkilat axtarın. Milli böyrək fondu, Amerika gözdən əlillər fondu, milli amputantlar fondu kimi təçkilatlar belə proqram və xidmətlərə malikdirlər. Bu təşkilatlar haqda daha çox öyrənmək üçün İnternetdən və ya “Təşkilatlar ensiklopediyası” nda axtarış aparın. Bu əksər kitabxanaarda mövcuddur.
Pozitiv düşünün. Özünüz və öz həyatınız barədə yaxşı düşünsəniz, bu, sizin həyatınızı xoşbəxt və daha da uzunömürlü edər. Əksinə, əgər, sizi narahat edən və xoşunuza gəlməyənlər haqda çox düşünsəniz bu, sizin və yaxınlarınızın onsuz da çətin həyatını bir az da çətin edər.

Başlanğıca

AYAQLARA QULLUQ
Diabetli xəstələrdə ayaqlarla əlaqədar, bəlkə də nəzərə almadığınız və sonradan ciddiləşən çox saylı problemlər meydana çıxır.

SİNİRLƏRİN ZƏDƏLƏNMƏSİ
Sinirlərin zədələnməsi sayəsində ayaqlarınız isti, soyuq və ağrıya qarşı hissiyat zəifləyə bilər. Tər ifrazını tənzimləyən sinirlər zədələnə bilər. Tərləmənin pozulması ayaqlarınızın quru və kobud olmasına gətirə bilər. Dəri çatlamış və soyulmuş olacaq. Sinirlərin zədələnməsi ayaq pəncəsinin deformasiyasına səbəb ola bilər. Barmaqlar yuxarıya doğru əyilə bilərlər. Pəncə yumaqcıqları xaricə doğru yerdəyişmə edə bilərlər. Ayaq tağı yuxarı qalxa bilər. Bu səbəblərə görə sizin pəncənizin bəzi hissələrinə düşən ağırlıq artır. Bu hissələrdə döyənəkləşmə və döyənək əmələ gəlməsi vəziyyəti bir qədər yüngülləşdirəcəkdir (aşağıya bax).

Əgər təzəliklə ayaqlarınızda hissiyatın zəifləməsini müşahidə etmisinizsə,
• Ayaqyalın gəzməyin. Əks təqdirdə pəncələrinizi özünüz də hiss etmədən zədələyə bilərsiniz. Əgər üzmək və ya ayaqlarınızı suya salmaq istəyirsinizsə, bu məqsədlə istifadə olunan xüsusi ayaqqabıdan istifadə edin.
• Ayaqqabını geyməzdən əvvəl ona diqqətlə baxın. Ayqqabıda daş, mismar və kənar cismlər olmadığına əmin olun. Ayaqqabının daxili hamar, yümşaq və kəskin kənarsız olmalıdır.
Əgər ayaqlaınızda kəskin tərləmə varsa,
• Tərləmənin qarşısını almaq üçün çalışın öz corabınızın altından təri hopdurmaq üçün ipək sadə polipropilenli corab geyəsiniz. Ayyaqqabınızın sizə iki corab geyməyə mane olmadığına əmin olun.
Əgər pəncələriniz quru və qıcıqlandırıdırsa,
• Gündə iki dəfə nəmləndirici istifadə edin. Lakin ayaq barmaqlarının arasına bu vasitə məsləhət deyil, belə ki, bu , infeksiya əmələ gəlməyə səbə ola bilər.
• Ayaqlarınızı islatmayın. Bu dərinin qurumasına gətirib çıxarar. Əgər ayaq pəncəsinin forması dəyişilibsə
• Sizi diabetdən müalicə edən həkim və ya ayaqlar üzrə mütəxəsisdən xüsusi ayaqqabı soruşun.

BƏRKİMƏ VƏ DÖYƏNƏK
Mütəmadi təzyiq və qıcıqlanma döyənəyin əmələ gəlməsinə və dərinin qalınlaşmasına şərait yaradır. Bərkimə ayaq barmaqlarında döyənəkdir. Əgər qamətiniz düz deyilsə, pəncələrdə döyənək əmələ gəlmə labüddür. Döyənək əleyhinə bir çox vasitələrdən istifadə edə bilərsiniz.
Ayağınızda həmişə corab olmalıdır. Ayaqqabı ayağa rahat olmalıdır. Ayaqqabının ayağa rahat olmadan genişləndirməyə cəht digər məsələdir. Ayaq barmaqlarının ayaqqabının içərisində rahat hərəkətinə nail olmalısınız.
Ayaqqabı nazik dabanlı və qalın altlı olmalıdır. Qalın altlıq amortizator funksiyasını yerinə yetirmiş olacaq və ayağınızı qoruyacaq. Nazik daban olduqda bədən çəkisini tarazlamaq asan olur.
Çalışın altlığı olan corablardan istifadə edəsiniz. Bu tip corablar ayaqlarınızı qorumaqla bərabər təzyiq salıcı effekt də verir. Əmin olun ki, ayaqqabı bu tip corabla rahatdır. Əks halda sizə daha dərin ayaqqabı lazım olacaqdır.
Çalışın şəp-şəpilərdən istifadə edəsiniz. Şəp-şəplərin çəkini tarazlamaq məqsədi ilə istifadəsini sizi müalicə edən həkim və ya ayaqlar üzrə mütəxəssisdən xəbər alın.
Əgər ayaqlarınızda bərkimə və ya döyənək əmələ gəlibsə, onu müalicə həkimi və ya ayaq üzrə mütəxəsiss nəzarətdə saxlamalıdır. Bərkimə və ya döyənəyi kəsməyə cəhd infeksiyalaşmağa gətirib çıxara bilər. Döyənək və ya bərkiməni xüsusi reseptsiz döyənək əleyhinə vasitələr dərini yandıra bilər. Əgər döyənək ləgv edilməsə, o nəticədə çox qalınlaşa, kobudlaşa və dağıla bilər.

AYAQLARDA XORA
Ayaq xoraları açıq yaralar və ya dəridə deşiklər şəklində xarakterizə olunur. Onlar ən çox pəncə yastıqlarında və ya baş barmağın altında formalaşır. Xoraya müalicə olunmamış çatlar, döyənək və suluqlar səbəb ola bilər. Ayaqların kənarında xoralara adətən dar ayaqqabı seçimi səbəb olur.

sizdə xora əmələ gəlməsinin qarşısını aımaq olar, onun üçün
• Ayaqqabını öz ölçünüzə uyğun geyin
• Təzə ayaqqabını gün ərzində bir neçə saatdan artıq geyməyin
• Köhnə ayaqqabını və şap-şapı tullayın
• Corabınızın tikişsiz, deşilməmiş və düzgün quruluşlu olmasına fikir verin
• Hər gün corabınızı dəyişin
• Corabı yüngül və rahat geyinin
• Ayaqqabını geyərkən daxilində çınqıl və ya digər predmetin olmadığına əmin olun.
Xora ağrı verə bilər. Əgər sizdə sinirləriniz (aşağı bax) zədələnibsə ağrı olmaya bilər. Əgər hətta xora ağrımasa belə mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır. Əgər ağrıya məhəl verməyərək gəzməyə davam edirsinizsə xora böyüyə və infeksiyalaşa bilər. İnfeksiyalaşmış xora qanqrena və amputasiyaya səbəb ola bilər (bax aşağı).

QAN DÖVRANININ POZULMASI
Ayaq və pəncənin qan damarlarının zədələnməsi qan dövranının pozulmasına səbəb ola bilər. Qan dövranının pozulması nəticəsində sizin ayaqlarınızda üşümə ola bilər, göy rəngli və ödemli görünə bilər. Əgər ayaqlarınız üşüyürsə:
• İsti corab geyinin
• İsidici, qızdırıcı balışcıqlar və ya elekrtoyorğan istifadə etməyiniz məsləhət deyil. Onlar ayaqlarınızı özünüz də hiss etmədən yandıra bilər.
• Ayaqlarınızı çox isti və çox soyuq sudan qoruyun. Əvvəlcə suyu əl barmağınızla yoxlayın.
Əgər ayaqlarınız ödemləşirsə:
Çalışın ipli ayaqqabı geyinin. İpləri açıb, bağlamaqla ayağınızı ayaqqabıya uyğunlaşdırın.
Qan dövranının pozulması xoranın infeksiyalaşmasına və gec sağalmasına səbəb olur.
Bu, quru qanqrenanın əmələ gəlməsinə də səbəb olur (bax aşağı). Ayaq və pəncənin qan dövranının pozulması əlamətlərinə həssas olun.
Ayaq və pəncələrdə qan dövranı pozulmalarının əlamətləri
• Gəzərkən (istirahətdə olmamaq) bir və ya hər iki ayaqlarda qıcolma və ya spazm (bu, “növbələşən axsama” adlanır).
• Sakit vəziyyətdə ayaq və pəncədə ağrı
• Parıldayan dəri
• Ayaq dırnaq lövhələrinin qalınlaşması
•
QANQRENA VƏ AMPUTASİYA
Qanqrena - bu toxumaların ölməsidir. İki növ qanqrena mövcuddur: quru və yaş. Quru qanqrena ayaq qan dövranını yaxşılaşdırma ilə müalicə olunur. Qanqrena nahiyəsinə bakteriyanın sirayət etməməsi üçün antibiotik istifadə olunur. İnfeksiya başlayanda qanqrena yaş qanqrena adlanır. Yaş qanqrenanın amputasidan başqa müalicəsi yoxdur.
Amputasiya – bu ölmüş toxumaların kənar edilməsidir. Bu, bir və ya bir necə barmağın, ayaq və onun hissələrinin itirilməsi deməkdir.
Xüsusi qeyd. Amputasiyaya səbəb olan bütün diabetli xəstələr siqaret çəkənlərdir.

ÖZ AYAQLARINIZA NECƏ QULLUQ ETMƏLİ
Hər gün hər iki ayaqlarınızı yuyun. Hər iki ayağı diqqətlə nəzərdən keçirin. Əgər siz zəif görürsünüzsə, yağşı görmə qabiliyyətinə malik dost və ya yaxınınız bunu sizin yerinizə etsin. Bir ayağı digəri ilə müqayisə edin. Ayağın aşağı hissəsinə baxmaq üçün güzgüdən istifadə edin.
Aşağıda qeyd olunan istənilən problemi izləyin:
Çapıq
Çat
Cırmaq yeri
Kobud dırnaqlar
Qızartı
Forma dəyişiklikləri
Soyuq sahələr
İsti sahələr
Xoralar
Dəri deşikləri
Qovuqlar
Dəri kəsikləri
Döyənəklər
Ödemlər
Rəngin dəyişilməsi
Ağrı
Hissiyatın itirilməsi
Quru olma
Qabığının soyulması
Ayaqlarınızı təmiz saxlayın.
Onları yaxşı-yaxşı yuyun və qurulayın. Barmaq aralarını qurulamağı unutmayın. Ayaq dırnaqlarını kəsin. Dırnaqları barmaq əyriliyinə qədər kəsin. Əgər tək bacarmırsınızsa, bunu ailə üzvləriniz və ya tibbi işçisinə həvalə edin.
Mütəmadi ayaqların tibbi müayinəsini həyata keçirin. Həkimə planlı vizit zamanı corab və ayaqqabılarınızı çıxarın, həkimə ayaqların müayinəsini xatırladın. Qoy sizin həkiminiz heç olmasa ildə bir dəfə ayaqlarınızda qan damarlaını, sinir və əzələlərinizi müayinə etsin. Qanda qlükozanın səviyyəsini özünüz üçün optimal dərəcədə saxlayın. Əgər qanda qlükozanın səviyyəsi yüksəkdirsə, ayaqlarınız daha çox zədələnib. Həkimi kursda saxlayın. Ayaqlarınızdakı problem barədə - onların nə dərəcədə olmasından aslı olmayaraq müalicə həkiminə müraciət edin.

Başlanğıca

ARIQLAMA
Əgər sizdə artıq çəki varsa, ondan azad olmaq 2-ci tip diabetin ən yaxşı müalicə tədbiridir.
Arıqlamaq sizin qan təzyiqinizi və ürək xəstəliklərinə tutulma riskini, damarların zədələnməsini və qanda qlükozanın səviyyəsini azaldacaq.
Qanda qlükozanın səviyyəsinə nəzarət sizə insulinin və diabet əleyhinə tabletlərin dozasını azaldacaq qədər lazımlıdır. Bəzən diabetin kompensasiyası üçün 5 kq çəki azaltmaq kifayət edər. Sizə qulluq edən tibb işçisi çəkinin ən optimal azaltma həddini tapmağa kömək edər. Onlar sizə arıqlamaq üçün dieta təyin etərlər. Keyfiyyətli müalicə üçün aröqlamanı planlaşdırın. Əvvəlcə ən yüngül məsələri məqsəd seçin. Bunu üçün aylıq və ya həftəlik çəki azaltmağı nəzərdə tutun. Hər dəfə məqsədə çatdıqda özünüzü hər bir vasitə ilə - kitab, kompyüter diski və ya qarderobunuz üçün yeni bir malla mükafatlandırın. Özünüzü yeni arıqlama proqramına hazırlayın.
Arıqlamanın ən yaxşı yolu az yeyib, çox hərəkət etməkdir. Optimal çəkini saxlamaq üçün isə ən yaxçı vasitə bu iki adəti sonrakı sağlam həyat rejimində də saxlamanızdır.

NECƏ AZ QİDALANMALI
“Az yemək” “az kalori” qəbul etmək deməkdir. Ola bilər ki, siz porsiyaları azaldarsınız. Yağların kaloriliyi karbohidrat və zülallardan 2 dəfə coxdur. Ona görə siz karbohidrat və zülal çox, yağ az qəbul etsəniz, az kalori qəbul edərsiniz. Daha geniş məlumat almaq üçün “Rasional qidalanma” məqaləsini oxuyun.
Qidaya aid məsləhətlər
• Yeməyi mətbəxdə saxlayın, stola verməyin. Belə olduqda hər dəfə yemək üçün getmək asan olmayacaq.
• Yeməyi asta yeyin və yeyərkən aclıq hissi gəlməyənədək dayanın. Bu, həddən artıq yeməyə imkan verməz.
• Yemək zamanı televizora baxmaq, kitab oxumaq, radioya qulaq aslaq olmaz. Bütün bu məşğuliyyətlər fikrinizi yayındırar və toxluq hissini unutmuş olarsınız.
• Xahiş edin ailə üzvlərindən biri süfrədə qalmış yemək artıqlarını tez yığışdırsın. Bu, sizi əlavə yeməkdən yayındırar.
• Yeməkdən dərhal sonra dişlərinizi fırçalayın. Bu, ağızdan qida dadının gəlməsinə imkan verməz və yemək yadınıza düşməz.
• Ərzaq mağazasına acqarına getməyin. Əks halda daha çox və ya qida rejiminizə uyğun olmayan ərzaq alacaqsınız.
• Mağazaya getməzdən əvvəl nədən nə qədər aacağınızı özünüzə yazın. Bu cədvələ ciddə əməl edin.
• Qidanı göz qabağında saxlamayın.
Səhər tezdən bir qədər qida qəbul edin. Bu, yağlı yemək yeməyin qarşısını alacaq.
Yemək vaxtını ötürməyin, bu, növbəti yemək vaxtı çox yeməyin qarşısını alar.
Hər gördüyünüzü yeməyin. Bu digər yeməklərə də həvəsi atrıracaq. Çalışın yemək porsiyalarının miqdarını azaldın və ya həftə ərzində daha az qəbul edin.

DAHA ÇOX HƏRƏKƏT ETMƏK ÜÇÜN NƏ ETMƏLİ
Hərəkət çəkinizin azalmasına və kalori itkisinə səbəb olur. Əgər uzun müddət idmanla məşğul olursunuzsa, hətta sakit vəziyyət də belə kalori itirəcəksiniz.
Müxtəlif hərəkətlər nəticəsində müxtəlif miqdarda kalori itkisi baş verir. Bəziləri çəki azaltmaq üçün daha səmərəlidir: xizək sürmə, gəzinti, üzgüçülük, velosiped sürmə və yüngül aerobika.

İdman hərəkətlərini orta templə davam etmək lazımdır ki, bu, daha uzun müddətli olsun. Yüksək templə idman edərkən tez yorulacaqsınız və istənilən miqdarda kalori itkisi olmayacaq. Nə qədər çox idman etsəniz, bir o qədər çox kalori itirə bilərsiniz.
Əvvəlcə gün ərzində beş dəqiqəlik gəzinti ilə başlamaq məsləhətdir. Yeni həftədə beş dəqiqəni keçməyin. Çalışın ki, gündəlik gəzintini 45-60 dəqiqəyə kimi uzadasınız. Bunu həftədə ən azı 4 dəfəyə edin.
Daha çox kalori itirmək istəyirsinizsə, gün ərzində müxtəlif aktivlikli idman hərəkətləri edin. Maşınla gəzməkdən uzaq olun, piyada gəzməyə meylinizi artırın. Liftdən istifadə etməyin, pilləkənlərlə hərəkət edin.
Televizora baxmaq əvəzinə rəqs meydanlarında olun. İdman hərəkətləri haqqında əlavə məlumat almaq üçün “fiziki aktivlik” məqaləsini oxuyun.
Həvəsləndirmək üçün məsləhətlər
Məşq və hərəkətlərin könlünüzə xoş olanını seçin
Məşq və hərəkətlər üçün özünüzə uyğun yer və vaxt təyin edin
Məşq və hərəkətlərin maddi durumunuza uyğun olanını seçin.
Çəkiniz bərədə narahat olmayın. Sizdə piy toxuması əzələ toxumasına keçməsi baş verəcək. Belə ki, əzələlər piyərdən daha çox çəkiyə malikdirlər.
Bədən ölçülərinizi ölçü lenti ilə yoxlayın. Bir müddətdən sonra düzgün bədən quruluşuna malik olacaqsınız.

OPTİMAL ÇƏKİNİ NECƏ SAXLAMALI
Siz istədiyiniz çəkiyə artıq sahib oldunuz, indi ən çətini başlayır – çəkini optimal saxlamaq. Belə ki , çəkini optimal saxlamaq çəki azaltmaqdam çətindir
Çoxlarında artıq çəki yenidən qayıdır. Bir çoxları hətta, əvvəlki başlanğıc çəkidən artıq olurlar.Bu ona görə baş verir ki, insanlar çəkilərini azaltdıqdan sonra, öz əvvəlki həyat tərzinə və adətlərinə qayidirlar. Arzu olunan çəkini saxlamaq üçun yeni qazandığıniz qida və hərəkət rejimini daim saxlayın.Sizin uduşunuz o olacaqdır ki, yəqin ki, siz daha yaxşı görünəcəksiniz və özünüzü daha yaxşı hiss edəcəksiniz.

Başlanğıca

Alkoqol və DİABET
Alkoqolun bir vahidi (porsiyası) tərkibind 10 q alkoqol olan içgilər- 250 ml pivə (4.5% -li), 100 ml turş çaxır, 30 ml araq (40%) sayılır.

Əgər sizin diabet yaxşı kompensassiya olunubsa və siz ağırlaşmalardan əziyyət çəkmirsinizsə, yeməkdən əvvəl və ya yemək ərzində qəbul edilən 1 -2 porsiya alkoqolun sizin qanınızda qlükozanın səviyyəsinə kiçik təsiri olacaq. Ancaq antidiabetik həblərdən və ya insulindən istifadə etdikdə, həmçinin fiziki fəaliyyət zamanı və ya ondan əvvəl hətta 2-3 alkoqol vahidi (porsiyası) boş mədəyə qəbul etdikdə qlükoza səviyyəsinin kəskin azalmasına-hipoqlikemiyaya səbəb ola bilər.

ALKOQOL VƏ QANDA QLÜKOZA
İnsulin sizin qanda qlükozanın səviyyəsini endirir. Diabetin müalicəsində işlədilən bəzi həblər(sulfanil sidik cövhəri törəmələri, meqlitinidlər) orqanizmi qan qlükozası səviyyəsini endirmək üçün daha çox insulin ifraz etməyə məcbur edir. Fiziki iş insulinin qanda qlükozanın səviyyəsinin aşagı salmasını daha effektiv edir . Adətən, əgər qlükoza səviyyəsi həddindən artıq aşağı düşürsə, qara ciyər qanı qlükoza ilə təmin edir (qara ciyər qlikogen adlandırılan öz qlükoza mənbəyinə malikdir) . Buna baxmayaraq, qanda alkoqol-daha doğrusu zəhər olanda, qara ciyər hər şeydən əvvəl ondan azad olmaq üçün çalışır. Nə qədər ki, qara ciyər alkoqol ilə məşğuldur , o qanda qlükozanın səviyyəsinin təhlükəli səviyyələrə düşməsinə imkan verə bilir.

QANDA QLÜKOZAİN TƏHLÜKƏLİ SƏVİYYƏYƏ ENMƏSİNİN-HİPOQLİKEMİYANIN QARŞISINI NECƏ ALMAQ OLAR
-Əgər siz alkoqol içirsinizsə mütləq yüngül qəlyanaltı edin
-Qanda qlükozanızı alkaqol qəbulundan əvvəl, qəbul dövründə və sonra yoxlayin. Qanda qlükozanın miqdarı alkoqolun qəbulundan 8-12 saat sonra da aşağı düşə bilər.
-Alkoqolun qəbulu kişilər üçün günə 2 porsiya alkoqol, qadınlar üçün 1 porsiya alkoqoldan artıq olmalı deyil.

Əgər alkoqol qəbulundan sonra sizdə qanda qlükozanın səviyyəsi azalıbsa, ətrafdakılar alkaqol iyini hiss edərək, sizin sərxoş olduğunuzu fikirləşə bilər. Sərxoşluğun və hypoqlikemiyanın əlamətləri eynidir. Onlara deyin ki, sizdə qanda qlükozanın səviyyəsi azalmışdır. Onlara izah edin ki, onlar sizə necə kömək edə bilərlər. Sizin diabet olmağınızı göstərən tibbi birka daşıyın. Əgər siz danışa bilmirsinizsə, bu kömək edəcək.
Əgər siz alkoqol qəbulundan sonra sükan arxasında oturursunuzsa və siz qanda qlükozanın aşağı səviyyəsinə maliksinizsə, siz sərxoş aftomobil sürdüyünüz üçün məhkəməyə cəlb edilə bilərsiniz. Siz hətta bədbəxt hadisə də törədə bilərsiniz. Əgər siz bir az içdinizsə, sükan kiməsə həvalə olunmalıdır. Məsul şəxsi əvvəlcədən seçin.

ALKOQOL VƏ AĞIRLAŞMALAR
Alkoqol diabetdə sinir zədələnmələrini və göz xəstəliklərinin inkişafını sürətləndirə bilər, həmçinin qan təzyiqini və qanda lipidlərin səviyyəsini yüksəldə bilər. Əgər siz yuxarıdakı hər hansı bir ağırlaşmadan əziyyət çəkirsinizsə, sizin sağlamlığınıza qayğı göstərən həkimlərinizdən sizə alkaqol qəbul etmək olarmı və onun miqdarı nə qədər olmalıdır məsləhətini alın.

ALKOQOL VƏ SİZİN QİDALANMA REJİMİNİZ
Yadda saxlayın ki, adi pivə, şirin şərablar və sərinləşdirici yüngül spirtli içgilər qanda şəkəri şəffaf pivədən, turş çaxır və tünd spirtli içgilərdən (araq, şotlandiya viskisi və viski kimi), daha çox qaldırır, çünki birincilərdə daha çox karbohidratlar vardır. Karbohidratlar, qanda qlükozanın səviyyəsini artıran mühüm qida maddələrir. Əgər siz çəkinizə nəzarət edirsinizsə, yadda saxlayınız ki, alkoqollu içkilərın bir porsiyası 60-dan 300 kaloriyaya qədər özündə saxlaya bilər. Tək porsiyaların sayının azaldılması və ya içkinin başqa tipinə keçmək, sizə arıqlamağa kömək edə bilər.